Wypadek przy pracy na umowie zlecenia. Co musi zrobić firma?

W wielu firmach nadal funkcjonuje niebezpieczne przekonanie: skoro poszkodowany nie jest pracownikiem, nie trzeba prowadzić postępowania powypadkowego.

To błąd.

Umowa zlecenia a wypadek w pracy to połączenie, które nadal budzi w firmach wiele wątpliwości. Taka umowa nie wyłącza odpowiedzialności firmy za bezpieczeństwo osób wykonujących pracę na jej rzecz. Nie powoduje również, że zdarzenie można potraktować jak prywatny uraz zleceniobiorcy i ograniczyć działania do wezwania pomocy.

Jeżeli zleceniobiorca podlega ubezpieczeniu wypadkowemu, zdarzenie pozostające w związku z wykonywanym zleceniem może zostać uznane za wypadek przy pracy. Okoliczności i przyczyny takiego zdarzenia musi ustalić właściwy podmiot – najczęściej zleceniodawca będący płatnikiem składek.

Najpierw człowiek: pomoc i ograniczenie zagrożenia

Bez względu na podstawę zatrudnienia pierwszym obowiązkiem po zdarzeniu jest udzielenie poszkodowanemu pierwszej pomocy oraz – jeżeli wymaga tego jego stan – wezwanie zespołu ratownictwa medycznego.

Jednocześnie należy:

• ⛔przerwać pracę, jeżeli jej kontynuowanie może powodować zagrożenie;
• ↔️odsunąć inne osoby od miejsca zdarzenia;
• 🔌wyłączyć maszynę, urządzenie albo instalację, jeżeli można to zrobić bezpiecznie;
• 🛡️zapobiec kolejnemu wypadkowi;
• 📍zabezpieczyć miejsce zdarzenia przed niepotrzebnymi zmianami.

Obowiązki w zakresie zapewnienia bezpiecznych i higienicznych warunków pracy obejmują także osoby wykonujące pracę na innej podstawie niż stosunek pracy, jeżeli pracują w zakładzie pracy albo w miejscu wyznaczonym przez pracodawcę lub przedsiębiorcę. Wynika to z art. 304 Kodeksu pracy.

Wypadek w pracy na umowie zlecenie trzeba niezwłocznie zgłosić

Firma musi wiedzieć, że doszło do wypadku, aby mogła uruchomić właściwą procedurę. Informacja powinna trafić niezwłocznie do osoby wskazanej przez zleceniodawcę, np. przełożonego operacyjnego, koordynatora, działu HR albo służby BHP.

Brak zgłoszenia w dniu zdarzenia może znacznie utrudnić postępowanie, ale nie oznacza automatycznie, że firma może odmówić zbadania wypadku.

Miejsce zdarzenia trzeba udokumentować, zanim zostanie zmienione

Najwięcej dowodów znika w pierwszych minutach po wypadku. Maszyna zostaje ponownie uruchomiona, narzędzia odłożone, rozlana substancja usunięta, a ustawienie elementów stanowiska zmienione.

Po udzieleniu pomocy i wyeliminowaniu bezpośredniego zagrożenia należy możliwie dokładnie udokumentować miejsce zdarzenia.

• 📷wykonać zdjęcia miejsca wypadku z kilku perspektyw;
• ⚙️sfotografować maszyny, urządzenia, narzędzia i zastosowane zabezpieczenia;
• 📐utrwalić położenie poszkodowanego i przedmiotów związanych ze zdarzeniem;
• 💡udokumentować stan podłogi, oświetlenia, dróg komunikacyjnych i stanowiska;
• 🎥zabezpieczyć zapis monitoringu;
• 👥ustalić dane osób obecnych na miejscu;
• 📝zapisać informacje o warunkach panujących w chwili wypadku.

Kto prowadzi postępowanie po wypadku przy pracy na umowie zlecenia?

W przypadku pracownika pracodawca powołuje zespół powypadkowy. W przypadku zleceniobiorcy procedura wygląda inaczej. Ustaleń dokonuje podmiot wskazany w art. 5 ustawy o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych – najczęściej płatnik składek, na rzecz którego zleceniobiorca wykonywał pracę.

Przepisy dotyczące zleceniobiorców nie wymagają powołania zespołu powypadkowego w takim samym składzie jak przy wypadku pracownika. Firma powinna jednak formalnie wyznaczyć osoby, które przeprowadzą postępowanie. W praktyce mogą to być przedstawiciel zleceniodawcy oraz specjalistka lub specjalista ds. BHP.

Co trzeba ustalić podczas postępowania?

Celem postępowania nie jest wyłącznie opisanie urazu. Trzeba odtworzyć przebieg zdarzenia i ocenić, czy spełnia ono przesłanki wypadku przy pracy.

• 🔍przeprowadzić oględziny miejsca wypadku;
• 📋ustalić, jakie zadanie wykonywał zleceniobiorca i czy było objęte zleceniem;
• 🗣️uzyskać wyjaśnienia poszkodowanego;
• 👁️zebrać informacje od świadków;
• 🩺przeanalizować dokumentację medyczną;
• 🎓sprawdzić szkolenia, instrukcje, upoważnienia i kwalifikacje;
• 🦺ustalić, jakie środki ochrony zapewniono i czy były używane;
• 🔧zweryfikować stan techniczny urządzeń;
• 🧩ustalić bezpośrednie i organizacyjne przyczyny zdarzenia;
• ✅określić działania zapobiegające podobnym wypadkom.

Wyjaśnienia poszkodowanego i informacje od świadków powinny zostać utrwalone na piśmie. Sam zapis, że „zleceniobiorca się przewrócił” albo „doszło do nieuwagi”, nie jest ustaleniem przyczyn wypadku.

Dokumentacja medyczna jest ważna, ale nie zastępuje postępowania

Do dokumentacji należy włączyć dostępne materiały potwierdzające rodzaj i zakres urazu, np. kartę medycznych czynności ratunkowych, dokumentację z SOR lub izby przyjęć, zaświadczenie lekarskie, opis rozpoznanych obrażeń i dokumentację dalszego leczenia.

Dokumentacja medyczna pomaga ustalić skutki zdarzenia. Nie przesądza jednak samodzielnie, czy było ono wypadkiem przy pracy.

Wypadek przy pracy – umowa zlecenia oznacza kartę wypadku

Kartę wypadku należy sporządzić nie później niż w ciągu 14 dni od uzyskania zawiadomienia o wypadku. Jeżeli dotrzymanie terminu nie jest możliwe, przyczyny opóźnienia trzeba wskazać w dokumentacji.

Szczegółowe zasady określa rozporządzenie w sprawie trybu uznawania zdarzenia powstałego w okresie ubezpieczenia wypadkowego za wypadek przy pracy.

Czy wypadek przy pracy na umowie zlecenie zgłasza się do ZUS, GUS i PIP?

Nie każde zdarzenie zgłasza się jednocześnie do wszystkich trzech instytucji. Zakres obowiązków zależy od wyniku postępowania, skutków wypadku i sytuacji ubezpieczeniowej poszkodowanego.

ZUS

Karta wypadku jest podstawowym dokumentem potrzebnym zleceniobiorcy do ubiegania się o świadczenia z ubezpieczenia wypadkowego. Dokumentacja trafia do ZUS w związku z postępowaniem o świadczenia, np. zasiłek chorobowy z ubezpieczenia wypadkowego albo jednorazowe odszkodowanie.

GUS

Po uznaniu zdarzenia za wypadek przy pracy należy zweryfikować obowiązek sporządzenia i przekazania statystycznej karty wypadku Z-KW. Terminy określa rozporządzenie w sprawie statystycznej karty wypadku przy pracy. Zakres badania opisuje także zeszyt metodologiczny GUS „Wypadki przy pracy”.

PIP i prokuratura

Niezwłocznego zawiadomienia właściwego okręgowego inspektora pracy i prokuratora wymaga wypadek:

• ⚫śmiertelny;
• ⚠️ciężki;
• 👥zbiorowy.

Umowa zlecenia a wypadek przy pracy: jakie znaczenie ma zwolnienie?

To, czy zleceniobiorca otrzymał zwolnienie lekarskie, wpływa na dalszą obsługę świadczeń, ale nie decyduje o obowiązku zbadania zdarzenia.

Najpierw należy ustalić, czy zdarzenie było nagłe, zostało wywołane przyczyną zewnętrzną, spowodowało uraz albo śmierć i pozostawało w związku z wykonywaniem pracy objętej ubezpieczeniem wypadkowym.